Theo TS. Nguyễn Xuân Sâm – Giám đốc Gachon University Program TP.HCM, hành trình theo đuổi ngành bán dẫn không bắt đầu từ những kiến thức quá xa vời, mà từ nền tảng Toán – Vật lý, khả năng lập trình, ngoại ngữ và quá trình rèn luyện tư duy qua thực hành.
Trước hết, cần hiểu bán dẫn không chỉ có một nghề
Một trong những hiểu lầm phổ biến là học bán dẫn đồng nghĩa với việc sau này chỉ làm một công việc liên quan tới “chip”.
Trên thực tế, ngành bán dẫn gồm nhiều công đoạn và vị trí khác nhau. Có người làm thiết kế hệ thống, thiết kế vi mạch, mô phỏng và kiểm chứng; có người theo hướng quy trình, chế tạo, đo kiểm, đóng gói hay nghiên cứu vật liệu và thiết bị.
Mỗi hướng lại đòi hỏi những thế mạnh khác nhau.
Người thích tư duy logic, lập trình và thiết kế có thể hứng thú hơn với mảng thiết kế vi mạch. Trong khi đó, những bạn yêu thích Vật lý, vật liệu, thiết bị và quá trình chế tạo có thể phù hợp hơn với hướng kỹ thuật bán dẫn.
Vì vậy, học sinh lớp 12 chưa cần phải xác định ngay chính xác mình sẽ làm công việc gì sau bốn năm. Điều quan trọng là hiểu ngành có nhiều lựa chọn để từ đó tiếp tục khám phá thế mạnh của bản thân trong quá trình học đại học.
Toán, Vật lý và tư duy logic vẫn là điểm xuất phát quan trọng
Theo TS. Nguyễn Xuân Sâm, một kỹ sư bán dẫn cần kiến thức chuyên sâu, nhưng nền móng vẫn bắt đầu từ những môn học quen thuộc.
Toán giúp người học phát triển tư duy phân tích, khả năng mô hình hóa và xử lý dữ liệu. Vật lý tạo nền tảng để hiểu điện, vật liệu, linh kiện và nguyên lý hoạt động của thiết bị bán dẫn. Bên cạnh đó, tư duy logic giúp sinh viên phân tích một vấn đề, kiểm tra giả định và từng bước tìm ra nguyên nhân khi hệ thống không hoạt động như mong đợi.
Điều đó không có nghĩa học sinh phải là người “xuất sắc tuyệt đối” ở Toán hay Vật lý mới có thể theo ngành bán dẫn.
Quan trọng hơn là có nền tảng đủ tốt, không ngại những môn học có tính kỹ thuật và sẵn sàng tiếp tục học những kiến thức ngày càng chuyên sâu.
Trong quá trình đại học, người học sẽ dần tiếp cận thêm điện – điện tử, lập trình, thiết kế mạch, vật liệu và nhiều kiến thức chuyên ngành khác. Một nền móng chắc ngay từ đầu sẽ giúp việc học những nội dung này thuận lợi hơn.
Ngoại ngữ càng chuẩn bị sớm, khả năng học chuyên môn càng rộng
Bán dẫn là lĩnh vực có tính quốc tế rất cao.
Nhiều tài liệu kỹ thuật chuyên sâu, hướng dẫn sử dụng phần mềm, bảng thông số linh kiện, công trình nghiên cứu và tài liệu thiết bị đều sử dụng tiếng Anh. Khi gặp một vấn đề, sinh viên có thể phải đọc hướng dẫn kỹ thuật, tra cứu tài liệu chuyên ngành hoặc tham khảo các nghiên cứu quốc tế để tìm nguyên nhân và hướng xử lý.
Vì vậy, ngoại ngữ không chỉ là điều kiện để hoàn thành chương trình học.
Đó còn là công cụ giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với tri thức mới, giao tiếp với chuyên gia quốc tế và làm việc trong môi trường công nghệ toàn cầu.
Với những sinh viên có kế hoạch học tập tại nước ngoài, ngoại ngữ cũng giúp quá trình thích nghi với lớp học, đời sống và môi trường bản địa thuận lợi hơn. Chuẩn bị ngoại ngữ càng sớm, sinh viên càng ít phải “chạy theo” ngôn ngữ khi đã bước vào giai đoạn học chuyên ngành.
Đừng chờ tới khi đi làm mới bắt đầu thực hành
Biết lý thuyết là điều cần thiết, nhưng trong kỹ thuật, người học chỉ thực sự biết mình hiểu một vấn đề tới đâu khi phải sử dụng kiến thức đó để giải quyết một nhiệm vụ cụ thể.
Một thiết kế có thể hợp lý trên giấy nhưng cho kết quả khác khi mô phỏng. Một dự án có thể phải sửa nhiều lần trước khi hoạt động. Một kết quả thí nghiệm có thể không giống dự đoán ban đầu.
Chính những tình huống đó giúp sinh viên học cách kiểm tra, phân tích và tìm ra nguyên nhân.
TS. Nguyễn Xuân Sâm cho rằng: “Một kỹ sư giỏi không được tạo nên từ những bài toán dễ hay những dự án luôn chạy đúng từ lần đầu tiên”.
Vì vậy, sinh viên nên tìm cơ hội tham gia phòng lab, các dự án học tập, câu lạc bộ kỹ thuật, hoạt động nghiên cứu hoặc trải nghiệm doanh nghiệp càng sớm càng tốt.
Mục tiêu không phải để một sinh viên năm nhất lập tức trở thành kỹ sư, mà để quá trình hình thành tư duy nghề nghiệp bắt đầu ngay từ giảng đường.
Hiểu môi trường doanh nghiệp từ sớm
Bên cạnh kiến thức và thực hành, sinh viên bán dẫn cũng nên quan tâm tới môi trường nghề nghiệp ngay từ những năm đầu.
Việc tham gia các hội thảo chuyên ngành, chương trình kết nối doanh nghiệp, hoạt động nghiên cứu hay tìm hiểu yêu cầu tuyển dụng giúp sinh viên hiểu rõ hơn kỹ sư thực tế cần những gì.
Doanh nghiệp thường không chỉ tìm một người có điểm số tốt. Khả năng đọc tài liệu kỹ thuật, làm việc nhóm, trình bày vấn đề, sử dụng công cụ chuyên môn, ngoại ngữ và tư duy giải quyết vấn đề đều có vai trò quan trọng.
Hiểu sớm những yêu cầu này giúp sinh viên chủ động điều chỉnh cách học, thay vì đến năm cuối mới bắt đầu chuẩn bị cho công việc.
Chọn môi trường đào tạo có đủ lý thuyết, thực hành và yếu tố quốc tế
Nếu đã xác định theo đuổi bán dẫn, học sinh THPT nên nhìn xa hơn tên ngành khi lựa chọn chương trình đại học.
Một môi trường đào tạo phù hợp cần giúp sinh viên xây dựng nền tảng chuyên môn, có cơ hội thực hành trong phòng lab, tiếp cận công cụ chuyên ngành, tham gia dự án và từng bước kết nối với doanh nghiệp.
Yếu tố quốc tế cũng ngày càng quan trọng, bởi bán dẫn là ngành có chuỗi giá trị trải rộng trên nhiều quốc gia.
Đó cũng là cách Gachon University Program xây dựng lộ trình đào tạo ngành Công nghệ bán dẫn trong chương trình hợp tác giữa Trường Đại học FPT và Đại học Gachon, Hàn Quốc.
Theo lộ trình 2+2, sinh viên học hai năm đầu tại Việt Nam để xây dựng nền tảng chuyên môn, tiếng Anh, tiếng Hàn và các kỹ năng công dân toàn cầu. Hai năm sau, sinh viên chuyển tiếp sang Đại học Gachon để học chuyên sâu hơn theo các hướng Thiết kế hệ thống bán dẫn và Kỹ thuật bán dẫn.
Tại Hàn Quốc, Đại học Gachon phát triển hệ thống đào tạo chuyên biệt về bán dẫn, cùng các phòng lab và hệ thống phòng sạch có tổng diện tích lên tới 360 m², phục vụ hoạt động thiết kế, mô phỏng, chế tạo, đo kiểm và nghiên cứu.
Trường cũng nằm tại Seongnam, Gyeonggi, gần Pangyo Techno Valley – khu vực tập trung hàng nghìn doanh nghiệp công nghệ của Hàn Quốc. Vị trí này tạo thêm điều kiện để sinh viên quan sát hệ sinh thái công nghệ và hiểu rõ hơn môi trường công nghiệp bên ngoài giảng đường.
Để trở thành kỹ sư bán dẫn, bạn cần một khởi đầu đúng và kết hợp các yếu tố: học chắc nền tảng, đầu tư ngoại ngữ, rèn tư duy logic, chủ động thực hành và luôn sẵn sàng học những điều mới.
Hành trình trở thành kỹ sư bán dẫn không bắt đầu từ việc biết tất cả, mà từ việc xây một nền móng đủ tốt để liên tục tiến xa hơn trong một lĩnh vực công nghệ luôn thay đổi.
